รายละเอียดนวัตกรรม
ความรู้ / เทคโนโลยี
เทคโนโลยีการแปรรูปอาหารและเทคโนโลยีการผลิตถ่านไบโอชาร์ โดยนำมาพัฒนากระบวนการแปรรูปมังคุดครบวงจร ตั้งแต่ผลสด ผลตกเกรด จนถึงของเหลือจากการผลิต โดยใช้กระบวนการที่เหมาะสมกับบริบทชุมชนบนฐานอุปกรณ์ที่มีอยู่เดิม สร้างผลิตภัณฑ์ต้นแบบมูลค่าสูง เช่น มังคุดคัดคุณภาพสูง น้ำมังคุดสกัดเย็น ขนมมังคุด ไอศกรีม สบู่ และถ่านดูดกลิ่น ผ่านการผลิตและจำหน่ายจริงในพื้นที่ ช่วยเพิ่มมูลค่าผลผลิต ลดของเสีย และสร้างรายได้อย่างยั่งยืนให้กับชุมชนเกษตรมังคุดจังหวัดนครศรีธรรมราช
ที่มา / จุดมุ่งหมาย / ความต้องการ
นำไปใช้พัฒนากระบวนการแปรรูปมังคุดครบวงจร ตั้งแต่ผลสด ผลตกเกรด จนถึงของเหลือจากการผลิต เพื่อแก้ปัญหาราคาผลผลิตมังคุดตกต่ำและของเหลือจากการแปรรูปขั้นต้น โดยใช้กระบวนการที่เหมาะสมกับบริบทชุมชนบนฐานอุปกรณ์ที่มีอยู่เดิม สร้างผลิตภัณฑ์ต้นแบบมูลค่าสูง เช่น มังคุดคัดคุณภาพสูง น้ำมังคุดสกัดเย็น ขนมมังคุด ไอศกรีม สบู่ และถ่านดูดกลิ่น ผ่านการผลิตและจำหน่ายจริงในพื้นที่ ช่วยเพิ่มมูลค่าผลผลิต ลดของเสีย และสร้างรายได้อย่างยั่งยืนให้กับชุมชนเกษตรมังคุดจังหวัดนครศรีธรรมราชได้จริง
จุดเด่น
เป็นระบบนวัตกรรมพร้อมใช้แบบครบวงจร “จากผลมังคุดผลเดียว สามารถสร้างได้ทั้งรายได้ อาชีพ และคุณค่าทางสิ่งแวดล้อม” โดยใช้เทคโนโลยีที่เหมาะสมกับบริบทชุมชน สามารถสร้างมูลค่าเพิ่มจากมังคุดทุกส่วน ลดของเสีย และยกระดับเศรษฐกิจฐานรากเกิดเป็นต้นแบบการใช้งานจริงในพื้นที่อำเภอพรหมคีรี จังหวัดนครศรีธรรมราช
รายละเอียดเพิ่มเติม
เป็นต้นแบบเทคโนโลยีที่เชื่อมโยงการแปรรูปมังคุดตั้งแต่ผลสดจนถึงของเหลือจากการผลิต โดยใช้กระบวนการที่เหมาะสมกับบริบทชุมชนบนฐานอุปกรณ์การแปรรูปที่มีจากทุนเดิมของชุมชนสำหรับการพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์มูลค่าสูงได้ ประกอบด้วย 1) เทคโนโลยีการแปรรูปมังคุดคัดคุณภาพสูง 2) กระบวนการแปรรูปมังคุดลอยแก้วจากผลสุกระดับ 3 ตกเกรด 3) กระบวนการผลิตน้ำมังคุดสกัดเย็นคุณภาพสูง (คงคุณค่าทางโภชนาการและสีกลิ่นรส) 4)กระบวนการการแปรรูปมังคุดอบแห้งคลุกปรุงรส 5) กระบวนการแปรรูปขนมกัมมี่และเยลลี่มังคุด 6) กระบวนการแปรรูปไอศกรีมมังคุด 7) กระบวนการแปรรูปท๊อฟฟี่มังคุด 8) กระบวนการแปรรูปขนมคุกกี้สอดไส้มังคุด 9)กระบวนการแปรรูปขนมนูกัสบาร์มังคุด 10) กระบวนการสกัดสีและสารแอนโทไซยานินจากเปลือกมังคุดสำหรับใช้เป็นสีธรรมชาติเติมในอาหาร และ 10) กระบวนการผลิตถ่านไบโอชาร์ดูดกลิ่นจากเปลือกมังคุด ซึ่งนวัตกรรมเหล่านี้ได้ผ่านการทดสอบการใช้งานต้นแบบผลิตภัณฑ์กับกลุ่มลูกค้าจริง มีการผลิต จำหน่ายในพื้นที่จังหวัดนครศรีธรรมราช และได้รับการตอบรับจากกลุ่มลูกค้าในระดับดีมาก สามารถช่วยเพิ่มมูลค่าผลผลิตมังคุดได้ทั้งระบบ ช่วยแก้ปัญหาราคามังคุดตกต่ำที่เกิดขึ้นทุกปีในพื้นที่ภาคใต้ พร้อมทั้งยังสามารถลดของเสียจากผลตกเกรด และส่วนเหลือจากการแปรรูปบางผลิตภัณฑ์ให้มีมูลค่า มีผลการประเมินรายได้ และพบว่า สามารถสร้างรายได้อย่างยั่งยืนให้กับชุมชนและเกษตรสวนมังคุดต้นแบบในพื้นที่จังหวัดนครศรีธรรมราชได้จริง
เงื่อนไขการใช้งาน
1. ต้องใช้ผลมังคุดที่มีคุณภาพเหมาะสมตามระดับความสุก (ผลแก่–ผลดำตกเกรด) เพื่อให้สอดคล้องกับกระบวนการแปรรูปแต่ละชนิด
2. ใช้เครื่องมือขนาดเล็กถึงขนาดกลาง (semi-industrial scale) ที่ชุมชนสามารถบำรุงรักษาเองได้ เช่น เครื่องสกัดเย็น เครื่องอบแห้งพลังงานผสม หรืออุปกรณ์สำหรับการกวนที่มีระบบอุณหภูมิควบคุมอย่างง่าย
3. ผู้ใช้เทคโนโลยีควรผ่านการอบรมการแปรรูปเบื้องต้น การควบคุมคุณภาพ และการสุขาภิบาลการผลิตอาหาร
2. ใช้เครื่องมือขนาดเล็กถึงขนาดกลาง (semi-industrial scale) ที่ชุมชนสามารถบำรุงรักษาเองได้ เช่น เครื่องสกัดเย็น เครื่องอบแห้งพลังงานผสม หรืออุปกรณ์สำหรับการกวนที่มีระบบอุณหภูมิควบคุมอย่างง่าย
3. ผู้ใช้เทคโนโลยีควรผ่านการอบรมการแปรรูปเบื้องต้น การควบคุมคุณภาพ และการสุขาภิบาลการผลิตอาหาร
ปัญหาและประโยชน์ (Pain & Gain)
ปัญหา (Pain Points)
-
ราคาผลผลิตทางการเกษตรตกต่ำ ถูกตัดราคาจากพ่อค้าคนกลาง สำคัญราคาผลิตในฤดูกาลต่ำสุด 2-3 บาท/กก. สูงสุดไม่เกิน 30-40 บาท/กก.
-
ชุมชนมีแนวทางในการแปรรูปเพิ่มมูลค่าที่ตอบโจทย์กลุ่มผู้บริโภคและมีรูปแบบที่เหมาะสมกับอุปกรณ์การแปรรูปในระดับชุมชนน้อยส่วนใหญ่มีรูปแบบการแปรรูปเป็นผลไม้กวน ซึ่งมีคู่แข่งทางการตลาดสูง
ประโยชน์ (Gain Points)
-
มีฐานผู้ปลูกมังคุดในพื้นที่ภาคใต้จำนวนมาก สามารถถ่ายทอดเทคโนโลยีได้เร็ว และรวมกลุ่มเกษตรกรเพื่อรวบรวมคัดเกรดรองรับตลาดและการแปรรูปเพิ่มมูลค่าได้ สูงทุกจังหวัดของภาคใต้ตอนบนมีการปลูกมังคุดเป็นพืชเศรษฐกิจในพื้นที่
-
มังคุด เป็น “ราชินีแห่งผลไม้” ที่มีรสหวานอมเปรี้ยว เนื้อนุ่มหอมละมุน และมีคุณค่าทางโภชนาการสูง อุดมด้วยสารแอนติออกซิแดนท์ที่ช่วยเสริมสุขภาพ การบริโภคมังคุดจึงให้ทั้งความอร่อยและประโยชน์ พร้อมสะท้อนความอุดมสมบูรณ์ของผลไม้เขตร้อนของภาคใต้มีน้ำตาลและกรดผลไม้โดยธรรมชาติสูง
กลุ่มเป้าหมาย
รายละเอียดกลุ่มเป้าหมาย
ภาครัฐ
สำนักงานเกษตรจังหวัดในพื้นที่ภาคใต้
ภาคประชาชน/สังคม
เกษตรกรสวนมังคุด/กลุ่มวิสาหกิจชุมชนแปรรูปมังคุดและผลไม้ในท้องถิ่นต่างๆในพื้นที่ภาคใต้
ภาคเอกชน/การผลิต
ผู้ประกอบการ SME และ Start up ในพื้นที่ภาคใต้
ประวัติการได้รับทุนสนับสนุน
| ปีงบฯ | ชื่อแหล่งทุน | ประเภท |
|---|---|---|
| 2568 | โครงการออมสินยุวพัฒน์รักษ์ถิ่น | บริการวิชาการ |
| 2568 | สำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ | วิจัย |
| 2567 | โครงการมหาวิทยาลัยราชภัฏเพื่อการพัฒนาท้องถิ่น | บริการวิชาการ |
พิกัดแผนที่
กำลังโหลดแผนที่...
ผลลัพธ์และผลกระทบเชิงประจักษ์
ROI (Economic)
ตัวชี้วัด: >60
ปริมาณ: ร้อยละ
SROI (Social)
ตัวชี้วัด: 1.31
ปริมาณ: เท่า
ผลลัพธ์ (Outcomes)
- กลุ่มแปรรูปและเกษตรกรสวนมังคุดในพื้นที่ตำบลพรหมโลก อำเภอพรหมคีรี จ.นครศรีธรรมราช สามารถนำองค์ความรู้และนวัตกรรมกระบวนการแปรรูปผลิตภัณฑ์อาหารมูลค่าเพิ่มจากมังคุดภายใต้บรรจุภัณฑ์ที่มีอัตลักษณ์และมีคุณภาพตามเกณฑ์มาตรฐานไปใช้ในการผลิตและจำหน่ายให้แก่กลุ่มผู้บ 10.00 ผลิตภัณฑ์
- กลุ่มแปรรูปและเกษตรกรสวนมังคุดในพื้นที่ตำบลพรหมโลก อำเภอพรหมคีรี จ.นครศรีธรรมราช จำนวน 5 ครัวเรือน ได้รับการพัฒนาศักยภาพของให้มีขีดความสามารถด้านการแปรรูปและพัฒนาผลิตภัณฑ์อาหารจากมังคุดเพิ่มขึ้น และมีรายได้จากการจำหน่ายสินค้าจริงเพิ่มขึ้น 7000.00 บาท/เดือน
- สร้างโอกาสในการกระจายรายได้ให้กับเกษตรกรสวนมังคุดในพื้นที่ตำบลพรหมโลก อำเภอพรหมคีรี จ.นครศรีธรรมราช ซึ่งเป็นกลุ่มคนระดับต้นน้ำในห่วงโซ่อุปทานให้มีมูลค่าของมังคุดผลดำเพิ่มขึ้น 10.00 บาท/กิโลกรัม
ผลกระทบ (Impacts)
- ด้านสังคม: ผลผลิตจากนวัตกรรมพร้อมใช้นี้ สามารถชี้ให้เห็นถึงรูปแบบการพัฒนานวัตกรรมผลิตภัณฑ์อาหารมูลค่าเพิ่มจากมังคุดในพื้นที่ตำบลพรหมโลก อำเภอพรหมคีรี จ.นครศรีธรรมราช เป็นการสร้างการรับรู้ / ตระหนักถึงความสำคัญของผลผลิตมังคุดดำตกเกรด ซึ่งอาจส่งผลกระทบไปยัง 10.00 ผลิตภัณฑ์
- เกิดการสร้างการรวมกลุ่มกันของเกษตรกรแปรรูปผลิตภัณฑ์อาหารมูลค่าเพิ่มจากมังคุดที่มีการดำเนินงานแบบสานประโยชน์ร่วมกันในชุมชนพื้นที่ตำบลพรหมโลก อำเภอพรหมคีรี จ.นครศรีธรรมราช 1.00 กลุ่ม
- ด้านเศรษฐกิจ: ผู้ประกอบการ / ผู้แปรรูปขั้นต้นที่เกิดขึ้นใหม่ในห่วงโซ่อุปทานการปลูกมังคุด ได้มีผลิตภัณฑ์อาหารมูลค่าเพิ่มจากมังคุดที่มีข้อมูลทางโภชนาการและมาตรฐานอาหารรองรับ ซึ่งสามารถนำไปขยายผลในการพัฒนาผลิตภัณฑ์จากมังคุดในรูปแบบอื่นๆเพิ่มเติมได้ เพื่อเพิ่ 5.00 คน
- ด้านเศรษฐกิจ: มีผู้มีส่วนได้ส่วนเสียเกิดขึ้นใหม่ในห่วงโซ่อุปทานมังคุดพรหมคีรี คือ ผู้แปรรูปขั้นต้น ที่สามารถนำมังคุดผลดำและมังคุดตกเกรด มาผ่านกระบวนการแปรรูปขั้นต้นเพื่อใช้เป็นวัตถุดิบในการแปรรูปผลิตภัณฑ์อื่นๆในระดับชุมชน เช่น น้ำมังคุดเข้มข้นสำหรับร้านอา 10.00 คน
- ด้านเศรษฐกิจ: ร้อยละรายได้ครัวเรือนกลุ่มเป้าหมายเข้าร่วมโครงการเพิ่มขึ้น 17.80 ร้อยละ
- ด้านสังคม: ระดับความสุขมวลรวม (GVH) ของครัวเรือนที่เข้าร่วมโครงการ 86.78 ร้อยละ
- ด้านสังคม: ผลการประเมินผลตอบแทนทางสังคม (SROI) 1.32
ปุญญาเพชร เดชเพชรธรักษ์
นักวิจัยเจ้าของผลงาน
มหาวิทยาลัยราชภัฏนครศรีธรรมราช
ผู้ร่วมวิจัย/ทีมงาน:
ผศ.ดร.จันทิรา วงศ์วิเชียร, ผศ.ดร.จุฑาภรณ์ ลิ่มสุวรรณมณี, นางสาววนิดา ศรีราเพ็ญ
