รายละเอียดนวัตกรรม
ความรู้ / เทคโนโลยี
โครงการนี้ใช้ประโยชน์จากองค์ความรู้และเทคโนโลยีด้านชีววิทยาการสืบพันธุ์สัตว์ เทคโนโลยีการคัดแยกเพศอสุจิด้วยแอนติบอดีรีคอมบิแนนท์ร่วมกับระบบแม่เหล็ก (Magnetic-activated Sexed Sperm Sorting using Recombinant Antibody; M-Zlex) และองค์ความรู้ด้านการจัดการระบบสืบพันธุ์โคนมแบบแม่นยำ (Precision Reproductive Management) เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตลูกโคนมเพศเมียและยกระดับประสิทธิภาพการจัดการฝูง เทคโนโลยี M-Zlex อาศัยหลักการจำเพาะของแอนติบอดีต่อโปรตีนเป้าหมายบนผิวอสุจิร่วมกับการคัดแยกด้วยสนามแม่เหล็ก ทำให้สามารถเพิ่มสัดส่วนอสุจิเพศที่ต้องการได้โดยลดผลกระทบต่อคุณภาพและความสามารถในการปฏิสนธิของอสุจิ นอกจากนี้ยังบูรณาการร่วมกับองค์ความรู้ด้านการเหนี่ยวนำการตกไข่แบบแม่นยำ การกำหนดเวลาผสมเทียม และการติดตามประสิทธิภาพทางการสืบพันธุ์ในระดับฟาร์ม องค์ความรู้และเทคโนโลยีดังกล่าวได้รับการพัฒนา ทดสอบ และนำไปใช้จริงในฟาร์มโคนมเชิงพาณิชย์แล้ว สามารถถ่ายทอดสู่สหกรณ์โคนม กลุ่มเกษตรกร และผู้ปฏิบัติงานด้านการผสมเทียม เพื่อเพิ่มสัดส่วนลูกโคนมเพศเมีย ลดต้นทุนการจัดการฝูง เพิ่มประสิทธิภาพการผลิตน้ำนม และสร้างรายได้ที่มั่นคงแก่เกษตรกรผู้เลี้ยงโคนมในพื้นที่เป้าหมาย
ที่มา / จุดมุ่งหมาย / ความต้องการ
- ทดสอบผสมเทียมน้ำเชื้อแยกเพศ M-Zlex ในฟาร์มเกษตรกรและติดตามอัตราตั้งท้อง/เพศลูกโค
- ทดสอบการใช้น้ำเชื้อแยกเพศในฟาร์มโคนม/โคเนื้อภาคเหนือ
- ทดสอบภาคสนามในกลุ่มเกษตรกรภาคอีสานเพื่อประเมินอัตราตั้งท้องและการใช้จริง
- ทดสอบภาคสนามในกลุ่มเกษตรกรภาคอีสานเพื่อประเมินอัตราตั้งท้องและการใช้จริง
- ทดสอบผสมเทียมในฟาร์มโคและเก็บข้อมูลผลการตั้งท้อง/ลูกโคเพศเมีย
- ทดสอบการใช้น้ำเชื้อแยกเพศในฟาร์มโคนม/โคเนื้อภาคเหนือ
- ทดสอบภาคสนามในกลุ่มเกษตรกรภาคอีสานเพื่อประเมินอัตราตั้งท้องและการใช้จริง
- ทดสอบภาคสนามในกลุ่มเกษตรกรภาคอีสานเพื่อประเมินอัตราตั้งท้องและการใช้จริง
- ทดสอบผสมเทียมในฟาร์มโคและเก็บข้อมูลผลการตั้งท้อง/ลูกโคเพศเมีย
จุดเด่น
1. เป็นนวัตกรรมการคัดแยกเพศน้ำเชื้อที่พัฒนาโดยนักวิจัยไทย สามารถเพิ่มการเข้าถึงเทคโนโลยีคัดแยกเพศสำหรับเกษตรกรไทย ลดการพึ่งพาเทคโนโลยีจากต่างประเทศ และลดต้นทุนการผลิตในระยะยาว
2. รักษาคุณภาพอสุจิได้ดีกว่าวิธีการคัดแยกเพศแบบดั้งเดิม เนื่องจากใช้แอนติบอดีรีคอมบิแนนท์ร่วมกับระบบแม่เหล็กในการคัดแยก ส่งผลให้อสุจิมีความมีชีวิตและความสามารถในการปฏิสนธิสูง
3. พร้อมใช้และผ่านการทดสอบในสภาพการใช้งานจริง (TRL 9) สามารถนำไปใช้ในฟาร์มโคนมเชิงพาณิชย์และขยายผลสู่สหกรณ์โคนมได้ทันที
4. เพิ่มสัดส่วนลูกโคนมเพศเมียได้มากกว่าร้อยละ 75 ช่วยเพิ่มจำนวนแม่โคทดแทนในฟาร์ม ลดต้นทุนการจัดการ และสนับสนุนการขยายฝูงโคนมอย่างมีประสิทธิภาพ
5. บูรณาการร่วมกับระบบจัดการสืบพันธุ์แบบแม่นยำ เช่น โปรแกรมเหนี่ยวนำการตกไข่และการผสมเทียมตามกำหนดเวลา ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการตั้งท้องและลดจำนวนวันท้องว่างของแม่โค
6. สร้างผลกระทบทางเศรษฐกิจและสังคมอย่างเป็นรูปธรรม โดยช่วยเพิ่มผลผลิตน้ำนม เพิ่มรายได้ครัวเรือน ลดต้นทุนการผลิต และยกระดับขีดความสามารถการแข่งขันของเกษตรกรผู้เลี้ยงโคนมในพื้นที่
7. มีศักยภาพในการขยายผลเชิงพื้นที่และเชิงพาณิชย์สูง ผ่านเครือข่ายสหกรณ์โคนม หน่วยงานส่งเสริมการเกษตร และผู้ให้บริการผสมเทียม ทำให้เกิดการใช้ประโยชน์ในวงกว้างและยั่งยืน
2. รักษาคุณภาพอสุจิได้ดีกว่าวิธีการคัดแยกเพศแบบดั้งเดิม เนื่องจากใช้แอนติบอดีรีคอมบิแนนท์ร่วมกับระบบแม่เหล็กในการคัดแยก ส่งผลให้อสุจิมีความมีชีวิตและความสามารถในการปฏิสนธิสูง
3. พร้อมใช้และผ่านการทดสอบในสภาพการใช้งานจริง (TRL 9) สามารถนำไปใช้ในฟาร์มโคนมเชิงพาณิชย์และขยายผลสู่สหกรณ์โคนมได้ทันที
4. เพิ่มสัดส่วนลูกโคนมเพศเมียได้มากกว่าร้อยละ 75 ช่วยเพิ่มจำนวนแม่โคทดแทนในฟาร์ม ลดต้นทุนการจัดการ และสนับสนุนการขยายฝูงโคนมอย่างมีประสิทธิภาพ
5. บูรณาการร่วมกับระบบจัดการสืบพันธุ์แบบแม่นยำ เช่น โปรแกรมเหนี่ยวนำการตกไข่และการผสมเทียมตามกำหนดเวลา ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการตั้งท้องและลดจำนวนวันท้องว่างของแม่โค
6. สร้างผลกระทบทางเศรษฐกิจและสังคมอย่างเป็นรูปธรรม โดยช่วยเพิ่มผลผลิตน้ำนม เพิ่มรายได้ครัวเรือน ลดต้นทุนการผลิต และยกระดับขีดความสามารถการแข่งขันของเกษตรกรผู้เลี้ยงโคนมในพื้นที่
7. มีศักยภาพในการขยายผลเชิงพื้นที่และเชิงพาณิชย์สูง ผ่านเครือข่ายสหกรณ์โคนม หน่วยงานส่งเสริมการเกษตร และผู้ให้บริการผสมเทียม ทำให้เกิดการใช้ประโยชน์ในวงกว้างและยั่งยืน
รายละเอียดเพิ่มเติม
นวัตกรรมการคัดแยกเพศน้ำเชื้อโคนม
M-Zlex (Magnetic-activated Sexed Sperm Sorting
using Recombinant Antibody) เป็นเทคโนโลยีการคัดแยกอสุจิเพศเมียและเพศผู้ที่พัฒนาขึ้นโดยใช้แอนติบอดีรีคอมบิแนนท์ที่มีความจำเพาะต่อโปรตีนบนผิวอสุจิ
ร่วมกับระบบคัดแยกด้วยสนามแม่เหล็ก (Magnetic-Activated
Cell Sorting; MACS) เพื่อเพิ่มสัดส่วนอสุจิเพศที่ต้องการก่อนนำไปใช้ในการผสมเทียม
เทคโนโลยีดังกล่าวช่วยลดความเสียหายต่ออสุจิเมื่อเปรียบเทียบกับวิธีการคัดแยกเพศแบบดั้งเดิม
ทำให้อสุจิยังคงมีคุณภาพ ความมีชีวิต และศักยภาพในการปฏิสนธิสูง นวัตกรรม M-Zlex
ได้รับการพัฒนาและทดสอบจนอยู่ในระดับพร้อมใช้
(Technology Readiness Level: TRL 9) สามารถนำไปประยุกต์ใช้ในระบบการผลิตโคนมเชิงพาณิชย์ได้จริง
โดยเฉพาะการเพิ่มสัดส่วนลูกโคนมเพศเมียสำหรับทดแทนฝูง
ช่วยลดต้นทุนการเลี้ยงสัตว์ที่ไม่ตรงตามความต้องการของเกษตรกร
เพิ่มประสิทธิภาพการบริหารจัดการฟาร์ม และยกระดับรายได้ของครัวเรือนผู้เลี้ยงโคนม
เทคโนโลยีนี้มีความเหมาะสมสำหรับการขยายผลสู่สหกรณ์โคนม กลุ่มเกษตรกรผู้เลี้ยงโคนม
และผู้ประกอบการด้านการผสมเทียม
เนื่องจากสามารถบูรณาการร่วมกับโปรแกรมการจัดการระบบสืบพันธุ์และการเหนี่ยวนำการตกไข่แบบแม่นยำได้อย่างมีประสิทธิภาพ
ส่งผลให้เพิ่มอัตราการตั้งท้อง เพิ่มสัดส่วนลูกโคนมเพศเมียมากกว่าร้อยละ 75
และสร้างผลกระทบเชิงเศรษฐกิจต่อเกษตรกรได้อย่างเป็นรูปธรรมและยั่งยืน
ปัญหาและประโยชน์ (Pain & Gain)
ปัญหา (Pain Points)
-
ขาดองค์ความรู้ด้านการจัดการสืบพันธุ์แบบแม่นยำ สำคัญเกษตรกรจำนวนมากยังขาดความรู้ในการกำหนดเวลาผสมเทียม การตรวจติดตามการสืบพันธุ์ และการใช้เทคโนโลยีสมัยใหม่ ส่งผลให้ประสิทธิภาพการผลิตยังไม่เต็มศักยภาพ
-
การเข้าถึงเทคโนโลยีคัดเพศน้ำเชื้อยังมีข้อจำกัด สำคัญน้ำเชื้อคัดเพศจากต่างประเทศมีราคาสูงและมีข้อจำกัดด้านการเข้าถึง ทำให้เกษตรกรรายย่อยไม่สามารถใช้ประโยชน์ได้อย่างทั่วถึง
-
ต้นทุนการผลิตสูงจากการเลี้ยงสัตว์ที่ไม่ตรงตามเป้าหมายการได้ลูกโคเพศผู้ในระบบโคนมทำให้เกิดต้นทุนด้านอาหาร การจัดการ และพื้นที่เลี้ยง โดยให้ผลตอบแทนต่ำกว่าแม่โคเพศเมีย
-
ประสิทธิภาพการสืบพันธุ์ต่ำและจำนวนวันท้องว่างสูงแม่โคมีระยะเวลาระหว่างการคลอดนาน ส่งผลให้ต้นทุนการเลี้ยงเพิ่มขึ้น ผลผลิตน้ำนมลดลง และกระทบต่อรายได้ของเกษตรกร
-
จำนวนลูกโคนมเพศเมียไม่เพียงพอต่อการทดแทนฝูงเกษตรกรไม่สามารถควบคุมเพศลูกโคได้ ส่งผลให้มีลูกโคเพศผู้จำนวนมาก ซึ่งไม่สอดคล้องกับความต้องการของฟาร์มโคนมที่ต้องการแม่โคทดแทน ส่งผลให้ต้องซื้อแม่พันธุ์จากภายนอกและมีต้นทุนสูง
ประโยชน์ (Gain Points)
-
ยกระดับศักยภาพสหกรณ์และเครือข่ายโคนมในพื้นที่ สูงสหกรณ์สามารถนำเทคโนโลยีไปใช้เป็นบริการแก่สมาชิก เพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขัน และสร้างความเข้มแข็งให้กับระบบการผลิตโคนมของชุมชน
-
เพิ่มรายได้และลดต้นทุนการผลิตของเกษตรกรเกษตรกรสามารถลดต้นทุนการจัดการฝูง เพิ่มผลผลิตน้ำนม และสร้างมูลค่าเพิ่มจากการมีแม่โคคุณภาพดีในระบบ
-
เพิ่มประสิทธิภาพการสืบพันธุ์และอัตราการตั้งท้องการใช้เทคโนโลยีร่วมกับระบบจัดการสืบพันธุ์แบบแม่นยำช่วยลดจำนวนวันท้องว่าง เพิ่มโอกาสการตั้งท้อง และเพิ่มผลผลิตตลอดอายุการใช้งานของแม่โค
-
เพิ่มสัดส่วนลูกโคนมเพศเมียในฟาร์มเทคโนโลยี M-Zlex สามารถเพิ่มโอกาสการได้ลูกโคนมเพศเมียมากกว่าร้อยละ 75 ช่วยเพิ่มจำนวนแม่โคทดแทนและลดการพึ่งพาการซื้อแม่พันธุ์จากภายนอก
กลุ่มเป้าหมาย
รายละเอียดกลุ่มเป้าหมาย
ภาคประชาชน/สังคม
กลุ่มเป้าหมายหลักของโครงการคือเกษตรกรผู้เลี้ยงโคนมในพื้นที่จังหวัดเชียงใหม่และลำพูน โดยเฉพาะสมาชิกสหกรณ์โคนมที่เข้าร่วมโครงการ ซึ่งจะได้รับประโยชน์โดยตรงจากการนำเทคโนโลยีคัดแยกเพศน้ำเชื้อ M-Zlex ร่วมกับการจัดการสืบพันธุ์แบบแม่นยำไปใช้ในการผลิตลูกโคนมเพศเมียทดแทนฝูง ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการสืบพันธุ์ ลดต้นทุนการจัดการสัตว์ที่ไม่ตรงตามความต้องการ เพิ่มผลผลิตน้ำนม และยกระดับรายได้ของครัวเรือนเกษตรกรอย่างยั่งยืน
ภาคเอกชน/การผลิต
กลุ่มเป้าหมายภาคเอกชนประกอบด้วยสหกรณ์โคนม ผู้ประกอบการฟาร์มโคนมเชิงพาณิชย์ ผู้ให้บริการผสมเทียม และผู้ประกอบธุรกิจด้านการปรับปรุงพันธุ์สัตว์ ซึ่งสามารถนำเทคโนโลยี M-Zlex ไปประยุกต์ใช้เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตแม่โคทดแทน ยกระดับคุณภาพพันธุกรรมของฝูง ลดต้นทุนการผลิต และเพิ่มศักยภาพการแข่งขันของอุตสาหกรรมโคนมไทย ตลอดจนสามารถต่อยอดสู่การให้บริการและการขยายผลเชิงพาณิชย์ในอนาคต
ภาครัฐ
หน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ กรมปศุสัตว์ สำนักงานปศุสัตว์จังหวัด ศูนย์ผสมเทียม และหน่วยงานส่งเสริมการเกษตรในระดับพื้นที่ ซึ่งสามารถนำผลสำเร็จของโครงการไปใช้เป็นต้นแบบในการส่งเสริมเทคโนโลยีการสืบพันธุ์และการพัฒนาประสิทธิภาพการผลิตโคนมของประเทศ สนับสนุนการยกระดับศักยภาพเกษตรกร ลดการนำเข้าแม่พันธุ์จากต่างประเทศ และเสริมสร้างความมั่นคงทางอาหารและเศรษฐกิจฐานรากของชุมชน
อื่นๆ
สถาบันการศึกษา มหาวิทยาลัย และหน่วยงานวิจัยด้านสัตวศาสตร์ เทคโนโลยีชีวภาพ และการสืบพันธุ์สัตว์ สามารถใช้ประโยชน์จากองค์ความรู้ ข้อมูล และประสบการณ์จากการดำเนินโครงการในการพัฒนางานวิจัย การเรียนการสอน การฝึกอบรมบุคลากร และการต่อยอดนวัตกรรมด้านการปรับปรุงพันธุ์และการสืบพันธุ์สัตว์ เพื่อสร้างองค์ความรู้ใหม่และสนับสนุนการพัฒนาภาคปศุสัตว์ของประเทศ
ประวัติการได้รับทุนสนับสนุน
| ปีงบฯ | ชื่อแหล่งทุน | ประเภท |
|---|---|---|
| 2567-2568 | มหาวิทยาลัยเชียงใหม่และหน่วยงานร่วม | วิจัย |
| 2567-2568 | SLU สวีเดน และ Semex Alliance แคนาดา | วิจัย |
| 2567 | สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) | วิจัย |
| 2564 | บริษัทสยามโนวาส จำกัด | วิจัย |
พิกัดแผนที่
กำลังโหลดแผนที่...
ผลลัพธ์และผลกระทบเชิงประจักษ์
ROI (Economic)
ตัวชี้วัด: กำไรขั้นต้นจากการจำหน่ายน้ำเชื้อแยกเพศ M-Zlex
ปริมาณ: 350 บาท/โดส (ราคาขาย 650 บาท หักต้นทุนประเมิน 300 บาท); หากผลิต/จำหน่าย 2,100 โดส = 735,000 บาท
SROI (Social)
ตัวชี้วัด: มูลค่ารายได้น้ำนมในอนาคตจากลูกโคเพศเมียที่เพิ่มขึ้น และมูลค่าการลดต้นทุน/ลดการนำเข้าเทคโนโลยีแยกเพศ
ปริมาณ: แม่โคเพศเมีย 1 ตัวสร้างมูลค่าน้ำนมประมาณ 495,000-594,000 บาทตลอด 5-6 ปี; ลดต้นทุนเทคโนโลยีแยกเพศ 1,200 บาท/โดส
ผลลัพธ์ (Outcomes)
- Magnetic Bead Gen.2 ที่ผลิตได้เองในประเทศและใช้ทดแทนผลิตภัณฑ์นำเข้า 1.00 สูตร/กระบวนการ
- น้ำเชื้อแยกเพศ M-Zlex ที่ผลิตในศูนย์ผลิตน้ำเชื้อมาตรฐาน 2 แห่ง 2100.00 โดส/หลอด
- แม่โคที่เข้าร่วมการทดสอบผสมเทียมภาคสนาม 277.00 ตัว
- คู่มือมาตรฐานและวิดีโอสาธิตการใช้งาน M-Zlex 3.00 รายการ (คู่มือ 2 เล่ม, วิดีโอ 1 ชุด)
ผลกระทบ (Impacts)
- ลดต้นทุนเทคโนโลยีแยกเพศเมื่อเทียบกับ flow cytometer 1200.00 บาท/โดส
- เพิ่มสัดส่วนลูกโคเพศเมียจากการใช้น้ำเชื้อแยกเพศ M-Zlex 80.90 ร้อยละของลูกโคที่คลอด
- มูลค่ารายได้น้ำนมในอนาคตจากแม่โคเพศเมีย 1 ตัว 495000.00 บาท/ตัวตลอดช่วงให้นม 5-6 ปี
- มูลค่าทดแทนเทคโนโลยีนำเข้าจากผลผลิตน้ำเชื้อแยกเพศ 2,100 โดส 3150000.00 บาท
รองศาสตราจารย์ ดร. กรวรรณ ศรีงาม
นักวิจัยเจ้าของผลงาน
มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
ผู้ร่วมวิจัย/ทีมงาน:
ศ.ดร.พรชัย ราชตนะพันธุ์, ผศ.ดร.สุรัตน์ หงส์สิบสอง, รศ.ดร.กิตติศักดิ์ จันทนสกุลวงศ์, ดร.มานินพันฌ์ ทองคำ, ผศ.ดร.วิวัฒน์ พัฒนาวงศ์
