รายละเอียดนวัตกรรม
ความรู้ / เทคโนโลยี
องค์ความรู้ด้านวิทยาศาสตร์การประมงและการจัดการหลังการจับ ได้แก่ การฆ่าและระบายเลือด (Ikejime), การแช่น้ำแข็งผสมน้ำทะเล (ice slurry/CSW), การจัดการห่วงโซ่ความเย็น (Cold Chain), การขนส่งสัตว์น้ำมีชีวิต (Live Transport), การป้องกันการเสื่อมสภาพโดยไม่ใช้สารเคมี และการคัดเกรดตามลักษณะปรากฏ (Organoleptic Grading)
ที่มา / จุดมุ่งหมาย / ความต้องการ
SOP นี้ผ่านการใช้งานจริงในพื้นที่ลุ่มน้ำปากพนัง จังหวัดนครศรีธรรมราช ภายใต้โครงการ "มนต์เสน่ห์สายน้ำปากพูนฯ" (วช. 2567) และ "ปูขาว-นครศรีโมเดล" (บพท. 2567) โดยครัวเรือนต้นแบบในตำบลปากพูน อำเภอเมือง และตำบลเกาะเพชร อำเภอหัวไทร นำไปใช้จัดการปลากะพง กุ้งทะเล และปูขาวหลังการจับ ผลปรากฏว่าลดการสูญเสียของปลาและกุ้งจากร้อยละ 20 เหลือร้อยละ 5 ลดอัตราการตายของปูขาวระหว่างขนส่งจากร้อยละ 30 เหลือร้อยละ 8 และยกระดับราคาขายสู่เกรดพรีเมียมได้จริง ยืนยันความพร้อมใช้ในระดับ TRL 7 และต้องการขยายผลการใช้ SOP สู่ชาวประมงและเกษตรกรในพื้นที่ 3 จังหวัด (นครศรีธรรมราช ปัตตานี กระบี่) ผ่านการอบรมเทคนิคจำเพาะแต่ละชนิดสัตว์น้ำ การจัดหาอุปกรณ์พื้นฐาน (น้ำแข็งสะอาด ภาชนะหุ้มฉนวน ตะกร้าโปร่ง) และการเชื่อมโยงกับเครือข่ายนายสถานีเพื่อรับซื้อในราคาเกรดพรีเมียม รวมถึงการยืนยันข้อมูลราคาวัตถุดิบและอัตราการสูญเสียจริงในแต่ละพื้นที่ เพื่อยกระดับเทคโนโลยีสู่ TRL 8
จุดเด่น
• Low-Cost High-Impact ใช้ทรัพยากรท้องถิ่น ไม่ต้องใช้ไฟฟ้า คุ้มทุนตั้งแต่เที่ยวแรก (ROI 17.6–28.2 เท่า)
• ปลอดสารเคมี 100% เป็นสินค้าพรีเมียมธรรมชาติ
• เรียนรู้ได้ใน 1-2 วัน เหมาะกับชาวประมงทุกระดับ
• ปูขาวมีชีวิตสร้างมูลค่าสูงสุดต่อกิโลกรัม ต่อยอดจาก AppTech68
• ปลอดสารเคมี 100% เป็นสินค้าพรีเมียมธรรมชาติ
• เรียนรู้ได้ใน 1-2 วัน เหมาะกับชาวประมงทุกระดับ
• ปูขาวมีชีวิตสร้างมูลค่าสูงสุดต่อกิโลกรัม ต่อยอดจาก AppTech68
รายละเอียดเพิ่มเติม
SOP
การจัดการวัตถุดิบสินค้าประมง เป็นชุดขั้นตอนมาตรฐานการจัดการวัตถุดิบสัตว์น้ำหลังการจับ
โดยมุ่งเน้นรักษาคุณภาพและมูลค่าวัตถุดิบตั้งแต่จุดจับจนถึงการจำหน่ายสู่แพผู้รับหรือส่งต่อในลำดับถัดไป
โดยใช้หลักการทางวิทยาศาสตร์ 3 ข้อ คือ
การลดอุณหภูมิอย่างรวดเร็วเพื่อยับยั้งเอนไซม์และจุลินทรีย์
การจัดการสุขอนามัยที่ดี และการลดความเครียดของสัตว์น้ำ ครอบคลุมเทคนิคจำเพาะ 3
ชนิดสัตว์น้ำ
<!--[if !supportLists]-->• ปลากะพง การฆ่าและระบายเลือดเร็ว (Ikejime + bleeding) แช่
ice slurry ได้เนื้อขาวใส
<!--[if !supportLists]-->• กุ้งทะเล แช่ ice slurry ภายใน 5 นาที ป้องกัน black spot
ด้วยความเย็น-เร็ว-ลดออกซิเจน โดยไม่ใช้สารเคมี
<!--[if !supportLists]-->• ปูทะเล ขนส่งแบบมีชีวิต รักษาความเย็นที่ 18-22°C มัดก้าม
คลุมผ้าเปียกน้ำห้ามไม่ให้การทำลายตาโดยมดหรือแมลง และต้องไม่มีเลือดออก
จุดเด่นคือ ใช้ทรัพยากรท้องถิ่น
ไม่ต้องใช้ไฟฟ้า เรียนรู้ได้ใน 1-2 วัน และคุ้มทุนตั้งแต่เที่ยวแรก
เงื่อนไขการใช้งาน
ต้องมีน้ำแข็งสะอาดและน้ำทะเล/น้ำเค็มสำหรับปลาและกุ้ง (ห้ามใช้น้ำจืด) และต้องมีปริมาณมากพอสัมพันธ์กับปริมาณสัตว์น้ำที่จับหรือต้องการเก็บรักษา ภาชนะหุ้มฉนวนที่มีความสะอาด ตะกร้าโปร่งและผ้าเปียกสำหรับปูขาว ผู้ปฏิบัติต้องผ่านการอบรมเทคนิคจำเพาะแต่ละชนิด และปฏิบัติภายในเวลาที่กำหนด (ปลา/กุ้ง เริ่มจัดการภายใน 30 นาที ปูขาวรักษาให้มีชีวิตตลอดระยะเวลาการเก็บรักษา)
ปัญหาและประโยชน์ (Pain & Gain)
ปัญหา (Pain Points)
-
สัตว์น้ำเสื่อมสภาพเร็ว สูญเสีย 20-35% ต่อเที่ยวจับ สำคัญ-
-
ขายได้ราคาต่ำ เพราะคุณภาพต่ำ/ไม่คงที่ สำคัญ-
ประโยชน์ (Gain Points)
-
ลดการสูญเสีย (ปลา/กุ้ง 20%→5%, ปูขาว 30%→8%) สูง-
-
เพิ่มราคาขาย 30-100% ขยายโอกาสทางการตลาด เข้าถึงตลาดพรีเมียม B2B สูง-
กลุ่มเป้าหมาย
รายละเอียดกลุ่มเป้าหมาย
ภาคประชาชน/สังคม
ชาวประมงพื้นบ้านในพื้นที่ 3 จังหวัด (นครศรีธรรมราช ปัตตานี กระบี่)
ภาคประชาชน/สังคม
เกษตรกรเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำแบบ Extensive
ภาคประชาชน/สังคม
แพรวบรวมสัตว์น้ำสด ผู้คัดและรวบรวมเบื้องต้น
ภาคประชาชน/สังคม
กลุ่มผู้สูงอายุ/ผู้มีรายได้น้อย รับจ้างคัดแยก-มัดก้ามปู
ภาคประชาชน/สังคม
วิสาหกิจชุมชนฯและผู้ประกอบการชุมชน
ประวัติการได้รับทุนสนับสนุน
| ปีงบฯ | ชื่อแหล่งทุน | ประเภท |
|---|---|---|
| 2567 | ทุนอุดหนุนการวิจัยจากโครงการวิจัยเพื่อลดความเหลื่อมล้ำและการพัฒนาคุณภาพชีวิตด้วยเทคโนโลยีและนวัตกรรม ประจำปีงบประมาณ 2567 จาก สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) โครงการ “มนต์เสน่ห์สายน้ำปากพูน: เศรษฐกิจสร้างสรรค์ ลดความเหลื่อมล้ำ ด้วยการยกระดับสินค้าอัตลักษณ์ | วิจัย |
| 2567 | ทุนกรอบการวิจัยการพัฒนาขีดความสามารถของผู้ประกอบการในพื้นที่ (Local Enterprises) บนฐานทรัพยากรพื้นถิ่นเพื่อสร้างเศรษฐกิจฐานรากและเศรษฐกิจหมุนเวียนในพื้นที่ ภายใต้แผนงานย่อยรายประเด็นการพัฒนาและยกระดับเศรษฐกิจฐานรากจากฐานทุนทรัพยากรพื้นถิ่นและทุนวัฒนธรรม ป | วิจัย |
พิกัดแผนที่
กำลังโหลดแผนที่...
ผลลัพธ์และผลกระทบเชิงประจักษ์
ROI (Economic)
ตัวชี้วัด: ผลตอบแทน (ราคาขาย รายได้)
ปริมาณ: 17.6–28.2 เท่าของต้นทุนที่ลงทุนเพิ่ม (ตามชนิดสัตว์น้ำ) — คุ้มทุนตั้งแต่เที่ยวแรก
SROI (Social)
ตัวชี้วัด: -
ปริมาณ: -
ผลลัพธ์ (Outcomes)
- ลดการสูญเสียสัตว์น้ำ (ปลา/กุ้ง/ปู) 15.00 ร้อยละ
- ลดอัตราการตายปูทะเลระหว่างขนส่ง 20.00 ร้อยละ
ผลกระทบ (Impacts)
นิอร จิรพงศธรกุล
นักวิจัยเจ้าของผลงาน
มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลศรีวิชัย
ผู้ร่วมวิจัย/ทีมงาน:
กิตติชนม์ อุเทนะพันธุ์ (kittichon.u@rmutsv.ac.th)
