เกษตรกรรม (ประมง) รอตรวจสอบ

SOP การเก็บรักษาปูทะเลและการมัดปู

แนวปฏิบัติหรือกระบวนการมาตรฐานในการเก็บรักษาปูทะเล (Scylla spp.) หลังการจับ ตั้งแต่จุดจับจนถึงจุดส่งมอบที่นายสถานี ด้วยเทคนิคการมัดเฉพาะก้ามที่ปล่อยให้ปูยังเดินได้ (claw-only binding) การพักปูมีชีวิตในระบบคอนโดน้ำหมุนเวียน และการควบคุมอุณหภูมิ–ความชื้นโดยไม่แช่ปูเป็นในน้ำแข็งโดยตรง ปลอดสารเคมี 100% ช่วยลดการสูญเสียหลังการจับจากร้อยละ 20 เหลือไม่เกินร้อยละ 5 และรักษาก้ามให้ครบเพื่อยกระดับราคาขาย

39 เข้าชม
0 สนใจ
อัปเดตล่าสุด 30/11/-0001
SOP การเก็บรักษาปูทะเลและการมัดปู
รายละเอียดนวัตกรรม
ความรู้ / เทคโนโลยี
- เทคนิคการมัดเฉพาะก้ามทั้งสองข้างแต่ปล่อยให้ปูยังเดินได้ (claw-only binding) ซึ่งแตกต่างจากวิธีมัดแบบเดิมที่มัดขาทั้งหมด ช่วยลดความเครียดและป้องกันการปลดก้ามตัวเอง (autotomy)
- การคัดแยกปูทะเลและปูแสมออกจากกันทันทีหลังการจับ เพื่อป้องกันการทำร้ายกันและรักษาคุณภาพ
- การพักปูทะเลมีชีวิตในระบบคอนโดน้ำหมุนเวียน (live-holding recirculating system) เพื่อคงความสด ลดอัตราการตาย และรอการรวบรวม
- การควบคุมอุณหภูมิและความชื้นที่เหมาะสมระหว่างพักและขนส่ง โดยไม่แช่ปูเป็นในน้ำแข็งโดยตรง
- การคัดเกรดปูทะเลตามลักษณะปรากฏ (organoleptic grading) เพื่อแยกตลาดเกรดพรีเมียมออกจากเกรดทั่วไป
- มาตรการอนุรักษ์เชิงตลาด ไม่รับซื้อปูที่มีไข่นอกกระดองและปูที่มีขนาดต่ำกว่าเกณฑ์
- การจัดการสุขอนามัยอุปกรณ์และภาชนะตลอดกระบวนการ โดยไม่ใช้สารเคมีเจือปนใด ๆ
ที่มา / จุดมุ่งหมาย / ความต้องการ
เทคนิคการมัดเฉพาะก้ามและการพักปูมีชีวิตผ่านการทดสอบในสภาพจริงมาแล้ว โดยต่อยอดจากองค์ความรู้ระบบคอนโดพักและขุนปูขาวภายใต้โครงการ AppTech68 ในพื้นที่ลุ่มน้ำปากพนัง จังหวัดนครศรีธรรมราช ผลปรากฏว่าสามารถลดการสูญเสียหลังการจับจากร้อยละ 20 เหลือไม่เกินร้อยละ 5 และปูทะเลก้ามครบได้ราคาสูงกว่าปูปลดก้ามอย่างมีนัยสำคัญ ยืนยันความพร้อมใช้ในระดับ TRL 6
จุดมุ่งหมายในระยะต่อไป คือ ยกระดับรายได้ของชาวประมงพื้นบ้านพื้นที่จังหวัดกระบี่ที่จับปูทะเลเป็นอาชีพหลัก และเสริมรายได้ให้กลุ่มปากพนังที่จับปูทะเลเป็นผลผลิตร่วม พร้อมเชื่อมต่อเป็นจุดเริ่มต้นของระบบเทคโนโลยี 3 SOP ของโครงการ ความต้องการสนับสนุนประกอบด้วย การอบรมเทคนิคการมัดและการคัดเกรด การจัดหาอุปกรณ์พื้นฐาน (เชือก/ยางวง ตะกร้าโปร่ง ผ้ากระสอบ) ระบบคอนโดพักปูมีชีวิตแบบใช้ร่วมกันในกลุ่ม และการเชื่อมโยงกับนายสถานีเพื่อรับซื้อในราคาเกรดพรีเมียม เพื่อยกระดับเทคโนโลยีสู่ TRL 7 ทั้ง 2 จังหวัดเป้าหมาย
จุดเด่น
- Low-Cost High-Impact: ใช้เชือก ยางวง ตะกร้าโปร่ง และผ้ากระสอบที่หาได้ในพื้นที่ ไม่ต้องลงทุนเครื่องจักร
- เรียนรู้ได้ภายใน 1 วัน ขั้นตอนเรียบง่าย เหมาะกับชาวประมงทุกระดับการศึกษา
- คุ้มทุนตั้งแต่เที่ยวจับแรกที่ใช้ เนื่องจากต้นทุนเพิ่มเป็นเพียงเศษเสี้ยวของมูลค่าปูที่ปกป้องไว้
- ปลอดสารเคมี 100% รักษาคุณภาพด้วยความเย็น ความชื้น และความรวดเร็ว
รายละเอียดเพิ่มเติม

SOP 1 เป็นกระบวนการจัดการเพื่อปกป้องมูลค่าของปูทะเลตั้งแต่จุดจับจนถึงจุดส่งจำหน่าย  โดยอาศัยหลักการสำคัญ คือ
การลดความเครียดของปูเพื่อป้องกันการปลดก้าม
การควบคุมอุณหภูมิและความชื้นเพื่อคงความมีชีวิต
และการคัดเกรดเพื่อเข้าถึงตลาดที่ให้ราคาสูง ปูทะเลคุณภาพเกรด A
ที่ได้จะถูกส่งต่อสู่ลูกค้า และตลาดพรีเมียม 

ขั้นตอนการดำเนินงาน 

<!--[if !supportLists]-->●    
<!--[endif]-->ขั้นที่ 1 เตรียมการก่อนออกจับ : จัดเตรียมเชือกหรือยางวงสำหรับมัดก้าม
ตะกร้าโปร่งที่ระบายอากาศได้ดี ผ้ากระสอบสำหรับชุบน้ำทะเลและถุงมือผ้า
ตรวจความพร้อมของระบบคอนโดพักปูมีชีวิต และล้างภาชนะให้สะอาด

<!--[if !supportLists]-->●    
<!--[endif]-->ขั้นที่ 2 จับและคัดแยกเบื้องต้น : คัดแยกปูทะเลและปูแสมออกจากกันทันที
ไม่กองรวมกันกลางแดด เวลาตั้งแต่จับถึงเริ่มจัดการปูทะเลควรไม่เกิน 30 นาที
เพื่อลดความเครียดและการตาย

<!--[if !supportLists]-->●    
<!--[endif]-->ขั้นที่ 3 มัดก้ามด้วยเทคนิคเฉพาะก้าม : มัดก้ามทั้งสองข้างด้วยเชือกหรือยางวงทันทีหลังจับ
โดยมัดเฉพาะก้ามและปล่อยให้ขายังเคลื่อนไหวได้ เพื่อป้องกันการปลดก้ามตัวเองเมื่อเครียดและป้องกันการทำร้ายปูตัวอื่น 

<!--[if !supportLists]-->●    
<!--[endif]-->ขั้นที่ 4 คัดเกรดและคัดตามมาตรการอนุรักษ์ : คัดเกรด A
สำหรับตลาดพรีเมียม (ก้ามครบ เคลื่อนไหวดี เนื้อแน่น) และเกรดรองสำหรับตลาดทั่วไป
คัดปูที่มีไข่นอกกระดองออกเพื่อปล่อยคืนสู่ธรรมชาติตามมาตรการอนุรักษ์ของโครงการ

<!--[if !supportLists]-->●    
<!--[endif]-->ขั้นที่ 5 พักปูมีชีวิตในระบบคอนโดน้ำหมุนเวียน : นำปูทะเลที่มัดก้ามแล้วพักในระบบคอนโดน้ำหมุนเวียนที่ควบคุมคุณภาพน้ำและอุณหภูมิ
เรียงไม่ทับซ้อนกัน เพื่อให้ปูฟื้นตัว ลดอัตราการตาย
และรอการรวบรวมโดยไม่สูญเสียคุณภาพ

<!--[if !supportLists]-->●     <!--[endif]-->ขั้นที่
6 ขนส่งสู่แพรวบรวมหรือจุดจำหน่าย : ขนส่งปูในตะกร้าโปร่งคลุมผ้ากระสอบชุบน้ำทะเล
รักษาความชื้นเปลือก ตรวจการมีชีวิตเป็นระยะ หลีกเลี่ยงแสงแดดและความร้อน 

<!--[if !supportLists]-->●    
<!--[endif]-->ขั้นที่ 7 ส่งมอบ ลงทะเบียน และทำความสะอาดอุปกรณ์ : ตรวจคุณภาพ จดบันทึกน้ำหนัก เกรด
และราคา จากนั้นล้างทำความสะอาดตะกร้า ภาชนะ และอุปกรณ์ ผึ่งให้แห้ง
เพื่อเตรียมรอบจับต่อไป

เทคนิคจำเพาะ  ปูทะเล (Scylla spp.) ขนาดตลาด
200–400 กรัมต่อตัว ต้องการสภาวะความชื้นสูงแต่ไม่ทนความเย็นจัด
หากอุณหภูมิต่ำกว่า 10–12 องศาเซลเซียส ปูจะเกิดภาวะช็อกและตาย
การพักที่อุณหภูมิและความชื้นเหมาะสมจะลดอัตราเมแบบอลิซึม ทำให้ปูสงบและมีชีวิตอยู่ในอากาศได้นานขึ้น
การคัดเกรดแบ่งเป็น ปูเนื้อเกรด A (ก้ามครบสมบูรณ์ ตอบสนองต่อสิ่งกระตุ้นได้ดี
สีกระดองสด เนื้อแน่น full crab ผิวตัวไม่มีตำหนิ) และปูทะเลเกรด B
(เพศผู้เปลือกอ่อน ผิวกระดองมีตำหนิ เนื้อไม่เต็ม หรือน้ำหนักเบา)

เงื่อนไขการใช้งาน
ต้นทุนต่อเที่ยวจับ (ปริมาณการจับ 10 กิโลกรัม/เที่ยว หรือประมาณ 30 ตัว) รวม 50 บาท คิดเป็น Unit Cost 5.00 บาท/กิโลกรัม โดยต้องมีระบบคอนโดพักปูทะเลมีชีวิต
ปัญหาและประโยชน์ (Pain & Gain)
ปัญหา (Pain Points)
  • การสูญเสียหลังการจับปูทะเลสูงถึงร้อยละ 20 สำคัญ
    -
  • ปูปลดก้ามและปูตกเกรดขายได้ราคาต่ำกว่าปูก้ามครบอย่างมาก ทำให้สูญเสียรายได้ที่ควรได้รับ สำคัญ
    -
  • ขาดทักษะและกระบวนการมาตรฐานในการเก็บรักษาและมัดปูที่ถูกวิธี และไม่มีระบบคอนโดพักปูมีชีวิตที่ดี สำคัญ
    -
ประโยชน์ (Gain Points)
  • ลดการสูญเสียหลังการจับจากร้อยละ 20 เหลือไม่เกินร้อยละ 5 สูง
    -
  • รักษาก้ามครบและความมีชีวิต เข้าถึงตลาดพรีเมียมที่ให้ราคาสูง สูง
    -
  • มีคู่มือและรายการตรวจสอบที่ทำซ้ำได้ สร้างนวัตกรชุมชนต้นน้ำได้ สูง
    -
กลุ่มเป้าหมาย
รายละเอียดกลุ่มเป้าหมาย
ภาคประชาชน/สังคม
ชาวประมงพื้นบ้านจังหวัดกระบี่ที่จับปูทะเลเป็นอาชีพหลัก
ภาคประชาชน/สังคม
ชาวประมงและเกษตรกรผู้เลี้ยงสัตว์น้ำแบบ Extensive อำเภอปากพนัง จังหวัดนครศรีธรรมราช ที่จับปูทะเลเป็นผลผลิตร่วม
ภาคประชาชน/สังคม
แพรวบรวมและนายสถานีที่ทำหน้าที่คัดเกรด พักปู และเชื่อมโยงตลาด
ภาคประชาชน/สังคม
กลุ่มผู้สูงอายุและผู้มีรายได้น้อยที่รับจ้างคัดแยกและมัดก้ามปู
ประวัติการได้รับทุนสนับสนุน
ปีงบฯ ชื่อแหล่งทุน ประเภท
2568 ทุนกรอบการวิจัย “การขยายผลวิจัยเทคโนโลยีที่เหมาะสม (Appropriate Technology) เพื่อยกระดับรายได้ครัวเรือนและยกระดับเศรษฐกิจฐานราก” ประจำปีงบประมาณ 2568 โครงการเรื่อง “การขยายผลเทคโนโลยีที่เหมาะสมในการเลี้ยงปูขาวเพื่อยกระดับรายได้เกษตรกรท้องถิ่นลุ่มน้ำปากพนั วิจัย
2567 ทุนกรอบการวิจัยการพัฒนาขีดความสามารถของผู้ประกอบการในพื้นที่ (Local Enterprises) บนฐานทรัพยากรพื้นถิ่นเพื่อสร้างเศรษฐกิจฐานรากและเศรษฐกิจหมุนเวียนในพื้นที่ ภายใต้แผนงานย่อยรายประเด็นการพัฒนาและยกระดับเศรษฐกิจฐานรากจากฐานทุนทรัพยากรพื้นถิ่นและทุนวัฒนธรรม ป วิจัย
2567 ทุนอุดหนุนการวิจัยจากโครงการการส่งเสริมและสนับสนุนการวิจัยและนวัตกรรมเพื่อการพัฒนาเศรษฐกิจฐานรากสู่การใช้ประโยชน์ ประจำปีงบประมาณ 2567 จาก สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) โครงการ “การถ่ายทอดเทคโนโลยี ระบบคอนโดพักและขุนปูขาวอัจฉริยะ เพื่อยกระดับศักยภาพการแข วิจัย
พิกัดแผนที่
กำลังโหลดแผนที่...
พิกัด:
ผลลัพธ์และผลกระทบเชิงประจักษ์
ROI (Economic)
ตัวชี้วัด:
ปริมาณ: 0
SROI (Social)
ตัวชี้วัด:
ปริมาณ:
ผลลัพธ์ (Outcomes)
  • ลดการสูญเสียหลังการจับปูทะเล 15.00 ร้อยละ
ผลกระทบ (Impacts)
  • ลดการสูญเสียทรัพยากรปูทะเลหลังการจับ 15.00 ร้อยละ
  • ครัวเรือนกลุ่มเป้าหมาย 40.00 ครัวเรือน