ความรู้ / เทคโนโลยี
● การคัดแยกขนาดปูแสมตามเกณฑ์ ไม่รับปูที่มีกระดองต่ำกว่า 4 เซนติเมตรและปูที่มีไข่นอกกระดอง เพื่อการอนุรักษ์ทรัพยากร
● การรวบรวมปูแสมที่จุดรับซื้อของแพท้องถิ่นและนายสถานี เพื่อคัดคุณภาพและรวมปริมาณก่อนส่งตลาด
● ระบบพักปูแสมมีชีวิตพร้อมชุดกรองชีวภาพ (live-holding with biofilter) เพื่อคงคุณภาพระหว่างรอการรวบรวมและขนส่ง
● การขนส่งโดยแพรับซื้อที่รับผิดชอบค่าขนส่งจากพื้นที่จับถึงแพ ทำให้ต้นทุนฝั่งเกษตรกรต่ำมาก
● ระบบนายสถานีแบบ Hub-and-Spoke เชื่อมผลผลิตจากครัวเรือนกระจายสู่ตลาดปลายทางในราคาเป็นธรรมตลอดทั้งปี
ที่มา / จุดมุ่งหมาย / ความต้องการ
จุดมุ่งหมายในระยะต่อไป คือ เปิดห่วงโซ่คุณค่าใหม่ของปูแสมในพื้นที่ปากพนังที่ไม่เคยมีมาก่อน สร้างกลไกนายสถานี–นวัตกรชุมชนที่ยั่งยืน และยกระดับ SOP ระบบประมงปูแสมครบวงจร จับ–รวบรวม–ขนส่ง–ตลาด จาก TRL 5 สู่ TRL 7 ความต้องการสนับสนุนประกอบด้วย การอบรมเทคนิคการจับและการคัดขนาด ระบบพักปูแสมมีชีวิตพร้อมชุดกรองชีวภาพแบบใช้ร่วมกันในกลุ่ม การจัดตั้งจุดรวบรวมที่ทำซ้ำได้ และการเชื่อมโยงกับนายสถานีเพื่อรับซื้อในราคาเป็นธรรมตลอดทั้งปี
จุดเด่น
● ชาวประมงพื้นบ้านจังหวัดพังงาที่จับปูแสมและนำมาส่งที่จังหวัดกระบี่ จำนวน 30 ครัวเรือน [สัญญาโครงการระบุพื้นที่กระบี่ 40 ครัวเรือน — รอยืนยัน]
● แพท้องถิ่นและนายสถานี ได้แก่ พวงเพชรฟาร์ม และแพปูแสม 2 แห่งในปากพนัง ซึ่งทำหน้าที่จุดรวบรวมและเชื่อมตลาด
● นวัตกรชุมชนที่ทำหน้าที่ถ่ายทอดเทคนิคการจับและการจัดการประมงปูแสมให้แก่ครัวเรือนรายใหม่
รายละเอียดเพิ่มเติม
SOP ระบบประมงปูแสมครบวงจร (จับ–รวบรวม–ขนส่ง–ตลาด) เป็นแกนกลางของระบบเทคโนโลยีในพื้นที่ปากพนัง
ทำหน้าที่จัดการตั้งแต่การจับจนถึงตลาดอย่างครบวงจร โดยทำงานเสริมกับ SOP จุลินทรีย์สังเคราะห์แสง
(PSB) เพื่อเพิ่มผลผลิตการจับและฟื้นฟูคุณภาพน้ำและเลน ที่ช่วยดึงดูดและเพิ่มปริมาณปูแสมและปูทะเลในพื้นที่ และ SOP การเก็บรักษาปูทะเลและการมัดปู ที่รักษาคุณภาพปูทะเลซึ่งจับได้เป็นผลผลิตร่วม โดยระบบนี้ขับเคลื่อนจากต้นน้ำจนถึงปลายน้ำหรือตลาดปลายทาง
ขั้นตอนการดำเนินงาน
- ขั้นที่ 1 เตรียมการก่อนออกจับ (ช่วงค่ำ) : ตรวจความพร้อมไฟฉายคาดหัวและแบตเตอรี่ ถุงมือผ้า ตะกร้า/ถังโปร่ง และยานพาหนะ
และใช้ร่วมกับ SOP 3 ซึ่งให้เตรียม PSB
สำหรับสาดในพื้นที่เป้าหมายเพื่อดึงดูดปูแสมและปูทะเลก่อนออกจับ
- ขั้นที่ 2 ออกจับปูแสมในเวลากลางคืน : จับปูแสมในพื้นที่นากุ้งทิ้งร้างตามเทคนิคที่กำหนด
ในช่วงเวลากลางคืนซึ่งปูออกหากิน โดยไม่กระทบอาชีพเดิมในเวลากลางวัน
และบันทึกปริมาณการจับต่อคืน
- ขั้นที่ 3 คัดแยกขนาดและคัดตามมาตรการอนุรักษ์ : คัดปูแสมที่มีกระดองต่ำกว่า 5 เซนติเมตรและปูที่มีไข่นอกกระดองออก
ปล่อยคืนสู่ธรรมชาติ และคัดแยกปูทะเลที่จับได้ในพื้นที่เดียวกันส่งต่อ SOP การเก็บรักษาปูทะเลและการมัดปู
- ขั้นที่ 4 พักปูแสมมีชีวิต : นำปูแสมพักในระบบพักปูแสมมีชีวิตพร้อมชุดกรองชีวภาพ
เพื่อคงความสดและลดการตายระหว่างรอการรวบรวม
- ขั้นที่ 5 รวบรวมที่จุดรับซื้อ : นำปูแสมส่งที่จุดรับซื้อของแพท้องถิ่น 2 แห่งในพื้นที่ปากพนัง
หรือจุดรวบรวมในพื้นที่กระบี่ เพื่อชั่งน้ำหนัก คัดคุณภาพ และรวมปริมาณ
- ขั้นที่ 6 ขนส่งโดยแพรับซื้อ : แพรับซื้อรับผิดชอบการขนส่งจากจุดรวบรวมถึงนายสถานีหลัก
ทำให้ครัวเรือนไม่ต้องแบกรับค่าขนส่ง
- ขั้นที่ 7 จำหน่ายที่จุดรับซื้อผลผลิต : จดบันทึกน้ำหนัก ราคา
และรายได้ในระบบบันทึกผลผลิตของครัวเรือน โดยมีการจดบันทึกทั้งจากเกษตรกร/ครัวเรือนเป้าหมาย และนายสถานีซึ่งเป็นผู้รับซื้อหลัก
- ขั้นที่ 8 จำหน่ายสู่ตลาดและทำความสะอาดอุปกรณ์ : นายสถานีจำหน่ายปูแสมสู่ตลาดปลายทางตลอดทั้งปี
ครัวเรือนทำความสะอาดอุปกรณ์และบันทึกผลเพื่อเตรียมการทำประมงในรอบจับต่อไป
เทคนิคจำเพาะ
<!--[if !supportLists]-->●
<!--[endif]-->เทคนิคการจับปูแสมในเวลากลางคืน เนื่องจากปูแสมออกหากินในเวลากลางคืน
การจับจึงทำในช่วงค่ำถึงดึกโดยใช้ไฟฉายคาดหัวส่องหาตามแนวเลนและรากไม้ในนากุ้งทิ้งร้าง
ใช้ถุงมือผ้าจับด้วยมือ
<!--[if !supportLists]-->●
<!--[endif]-->การคัดแยกขนาดและมาตรการอนุรักษ์ ข้อกำหนดร่วมกัน คือ คัดเฉพาะปูแสมที่มีกระดองตั้งแต่ 4 เซนติเมตรขึ้นไป
หากจับได้ปูแสมที่มีขนาดเล็กกว่าเกณฑ์หรือปูแสมที่มีไข่นอกกระดองให้ปล่อยคืนสู่ธรรมชาติทันที
มาตรการนี้ใช้กลไกตลาดเป็นเครื่องมือควบคุมและอนุรักษ์ทรัพยากรปูแสมให้ยั่งยืน
โดยนายสถานีไม่รับซื้อปูที่ไม่ผ่านเกณฑ์
Option ระบบพักปูแสมมีชีวิตพร้อมชุดกรองชีวภาพ ปูแสมที่คัดแล้วจะนำไปพักในภาชนะที่มีระบบกรองชีวภาพเพื่อควบคุมและรักษาคุณภาพน้ำ
ลดความเครียดและอัตราการตายระหว่างรอการรวบรวมและขนส่ง
โดยควบคุมความหนาแน่นไม่ให้ปูทับซ้อนกันมากเกินไป และบำบัดน้ำด้วยระบบ RAS
ร่วมกับจุลินทรีย์สังเคราะห์แสง
เงื่อนไขการใช้งาน
● ต้องมีไฟฉายคาดหัวพร้อมแบตเตอรี่ ถุงมือผ้า ตะกร้า/ถังโปร่ง และยานพาหนะ (ใช้อุปกรณ์ที่ครัวเรือนมีอยู่เดิมได้ ต้นทุนเข้าสู่อาชีพเกือบเป็นศูนย์)
● ต้องจับในช่วงค่ำถึงดึกซึ่งเป็นช่วงที่ปูแสมออกหากิน จึงไม่ขัดกับการประกอบอาชีพเดิมในเวลากลางวัน
● ต้องปฏิบัติตามมาตรการอนุรักษ์อย่างเคร่งครัด คือ ไม่รับปูแสมที่มีกระดองต่ำกว่า 4 เซนติเมตรและปูที่มีไข่นอกกระดอง โดยปล่อยคืนสู่ธรรมชาติทันที
● ต้องมีระบบพักปูแสมมีชีวิตพร้อมชุดกรองชีวภาพ ควบคุมความหนาแน่นไม่ให้ปูทับซ้อนกัน และบำบัดน้ำด้วยระบบ RAS ร่วมกับจุลินทรีย์สังเคราะห์แสง
● ต้องมีจุดรับซื้อของแพท้องถิ่นหรือจุดรวบรวมในพื้นที่ และมีนายสถานีที่มีกำลังรับซื้อแน่นอนตลอดทั้งปี (พวงเพชรฟาร์มรับซื้อขั้นต่ำ 700 กิโลกรัมต่อวัน)
● แพรับซื้อต้องรับผิดชอบค่าขนส่งจากจุดรวบรวมถึงนายสถานีหลัก อันเป็นเงื่อนไขที่ทำให้ต้นทุนฝั่งครัวเรือนต่ำมาก
● ต้องมีการบันทึกปริมาณการจับต่อคืน น้ำหนัก ราคา และรายได้ เ
ปัญหา (Pain Points)
-
ทรัพยากรปูแสมอุดมสมบูรณ์ในนากุ้งทิ้งร้างกว่า 40 ตารางกิโลเมตร แต่ไม่มีการจับมาใช้ประโยชน์ เนื่องจากไม่มีแพรับซื้อในพื้นที่ (Missing Market) สำคัญ-
ประโยชน์ (Gain Points)
-
สร้างอาชีพใหม่ที่มีรายได้สุทธิเพิ่มไม่น้อยกว่า 5,000 บาทต่อเดือนจากทรัพยากรในพื้นที่ สูง-
รายละเอียดกลุ่มเป้าหมาย
| ปีงบฯ | ชื่อแหล่งทุน | ประเภท |
|---|---|---|
| 2567 | ทุนกรอบการวิจัยการพัฒนาขีดความสามารถของผู้ประกอบการในพื้นที่ (Local Enterprises) บนฐานทรัพยากรพื้นถิ่นเพื่อสร้างเศรษฐกิจฐานรากและเศรษฐกิจหมุนเวียนในพื้นที่ ภายใต้แผนงานย่อยรายประเด็นการพัฒนาและยกระดับเศรษฐกิจฐานรากจากฐานทุนทรัพยากรพื้นถิ่นและทุนวัฒนธรรม ป | วิจัย |
ROI (Economic)
SROI (Social)
ผลลัพธ์ (Outcomes)
- ปริมาณการจับปูแสมต่อคืน 400.00 กิโลกรัม
ผลกระทบ (Impacts)
- ครัวเรือนกลุ่มเป้าหมายของ SOP ระบบประมงปูแสมครบวงจร จับ–รวบรวม–ขนส่ง–ตลาด (ปากพนัง 90 + พังงา/กระบี่ 30) 120.00 ครัวเรือน
กิตติชนม์ อุเทนะพันธุ์
นักวิจัยเจ้าของผลงาน
มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลศรีวิชัย